Yazan: Nurten Bayraktar
COP, “Conference of the Parties”, Taraflar Konferansı’nın kısaltmasıdır. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne taraf olan ülkelerin her yıl bir araya geldiği küresel iklim zirvesidir. Bu toplantılarda iklim değişikliğiyle mücadele stratejileri belirlenir, sera gazı emisyonlarını azaltma hedefleri konulur ve uluslararası iş birliği sağlanır. İlki 1995’te yapılan bu zirvelerde Paris Anlaşması gibi önemli iklim anlaşmaları imzalandı. COP30 bu yıl Brezilya’da gerçekleştirildi. COP31’in ise Türkiye’nin ev sahipliği ve başkanlığında yapılmasına karar verildi. Avustralya ise sürece müzakereci olarak katkı sağlayacak.
COP30’da kültür, ilk kez Eylem Gündemi’nin içinde somut bir hareket alanı olarak kabul edildi. Artık sadece bahsedilen bir konu değil, harekete geçirilmesi gereken stratejik bir alan.
Eylem Gündemi Nedir?
Eylem Gündemi, sivil toplum, işletmeler, yatırımcılar ile yerel ve ulusal yönetimlerin gönüllü iklim eylemlerini harekete geçiren İklim Sözleşmesi’nin temel gündemini oluşturuyor. Paris Anlaşması çerçevesinde emisyon azaltımını, iklim uyumunu ve sürdürülebilir ekonomilere geçişi hızlandırmayı amaçlıyor. Önemli bir özelliği de anlaşmaları müzakere etmese de bunları hayata geçirmede kritik rol oynayan aktörleri sürece dahil etmesi.
COP30 Eylem Gündemi, ilk Küresel Değerlendirme’nin (GST-1) ortaya koyduğu sonuçları temel alarak tüm paydaşları harekete geçirecek kapsamlı bir çerçeve oluşturmayı hedefliyor. Amaç, şimdiye kadar müzakere edilen anlaşmaların uygulanmasını hızlandırmak. 2015 yılında imzalanan Paris Anlaşması’nın 5 yılda bir devreye giren Küresel Değerlendirme mekanizması, hedeflere ne kadar yaklaşıldığını ölçüyor ve küresel eylem planına rehberlik ediyor.
COP30’da bu değerlendirme sonuçları altı ana tema ve otuz somut hedefe dönüştürüldü.
Eylem Gündemi’nin Altı Sütunu
Eylem Gündemi’nin altı sütunu temelde azaltma, uyum, finans, teknoloji ve kapasite geliştirmeye yönelik çabaları kapsıyor:
- Azaltma – Karbon emisyonunun azaltılması
- Uyum – İklim değişikliğine uyum sağlama
- Finans – İklim finansmanı
- Teknoloji – Teknoloji transferi ve geliştirme
- Kapasite Geliştirme – Kurumsal ve toplumsal kapasite artırma
- İnsani ve Sosyal Kalkınmayı Teşvik Etme – Kültür ve kültürel miras bu sütun altında yer alıyor.
Eylem Gündemi, COP30’un Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarını (SKA) desteklemesi için de kritik bir platform oluşturuyor. İklim adaleti, açlık ve yoksullukla mücadele, cinsiyet, ırk ve sosyoekonomik eşitsizliklere karşı çözümler bu gündemin odağında.
Dünya genelinde pek çok girişim şu anda aktif durumda. Yapılması gereken, iklim eylemini hızlandırmak ve genişletmek için bu girişimleri birbiriyle bağlamak, güçlendirmek ve büyütmek. Bu vurgu ile COP30’da 30 aktivasyon grubu oluşturuldu.
COP30’da Kültür ve Kültürel Mirasın Yeri
Kültür ve sanat, COP görüşmelerinde üçüncü kez temel tartışmalarda yer alıyor ve bu kez sadece gündemde yer almakla kalmıyor, somut eylem planlarıyla destekleniyor.
12 Kasım 2025’te düzenlenen COP30 etkinliği, uluslararası sanatçıları, politikacıları ve yerli topluluk temsilcilerini bir araya getirdi. Brezilya Kültür Bakanı Margareth Menezes, bu toplantıda tarihi bir adıma dikkat çekti: Kültür, ilk kez Eylem Gündemi’nin içinde somut bir hareket alanı olarak kabul edildi. Artık sadece bahsedilen bir konu değil, harekete geçirilmesi gereken stratejik bir alan.
Etkinlikte tanıtılan “Kültürel Mirasın Ulusal Uyum Planlarına Entegrasyonu” planı, bu dönüşümün adım adım nasıl gerçekleşeceğini gösteriyor. Planın üç temel hedefi var: İklim uyum planlarında kültürel mirasa yer veren ülke sayısını artırmak, kültürel miras odaklı uyum planlaması için rehberlik ve araçlar geliştirmek ve pilot ülkelerde uygulamayı desteklemek.
İklim Eylemi bağlamında “kültür” nedir? “Kültür” kavramı, sanat, yaratıcı endüstriler ve mirası kapsayan geniş bir çerçevede ele alınıyor; bu tanım hem yerli hem de yerel bilgi sistemlerini içeriyor. Kültür temelli çözümler, hem dünyadaki var oluş biçimimizi, insan ile ve insan-dışı yaşamla nasıl ilişki kurduğumuzu dönüştürmek hem de iklim değişikliğinin etkilerinin azaltılması ve uyum için pratik çözümler geliştirmek açısından hayati öneme sahip.
- Film4Climate, COP 21’de film yapımını çevre dostu hale getirmek için Film4Climate Uluslararası Şartnamesi’ni duyurdu. İtalyan Çevre Bakanlığı, Alman Federal Kalkınma Bakanlığı, Dünya Bankası Grubu ve 300’den fazla küresel ortağın desteklediği bu girişim ile hazırlanan şartname, iki yıl boyunca Guadalajara, Berlin, Venedik gibi prestijli film festivallerinde yapılan çalışmaların ardından Paris’te düzenlenen bir konferansta son halini aldı. Dünyanın farklı bölgelerinden film profesyonelleri, yapımcılara çevre dostu üretim süreçleri için pratik yönergeler sundu.
- Film ve TV sektöründen yayıncılar ve yayın platformları, 2021’de COP26’da İklim İçeriği Taahhüdü’nü imzaladı ve şunu taahhüt etti: İzleyicilerin iklim değişikliğiyle mücadelenin ne anlama geldiğini anlamalarına yardımcı olmak; sürdürülebilir seçimler konusunda ilham vermek ve bilgilendirmek. İklim İçeriği Taahhüdü’nü imzalayanlar arasında BBC, Channel 4, Channel 5, Discovery UK, ITV, RTE, S4C, Sky yer alıyor. Taahhüt hakkında daha detaylı bilgi için İçerik Üretimi Rehberi’mizi inceleyebilirsiniz.
- COP28’de düzenlenen UNFCCC İklim Konferansı’nda Bellona Vakfı, BAFTA albert, Futerra ve Think-Film Impact Production ortaklığıyla UNFCCC Mavi Bölge’de Eylem için Hikaye Anlatıcılığı Pavilyonu düzenlendi. Pavilyon, eğlence sektörü ile iklim bilimi ve politika topluluğunu COP’ta ilk kez bir araya getirdi. Stüdyo yöneticileri, yayıncılar ve önde gelen hikaye anlatıcıları ile içerik üreticilerinin katılımıyla gerçekleşen etkinlikte üç ana konu tartışıdı: Hikaye anlatıcılığının kitleleri iklim mücadelesine dahil etmedeki kritik önemi, hikaye anlatıcılarının izleyicileri iklim değişikliğinin gerçekleri ve çözümleri konusunda nasıl etkili şekilde bilgilendirebileceği, sanatçıların bu alanda farkındalığı artırma yolları ve daha özgün, eğlenceli, kanıta dayalı hikaye anlatımı için kapasiteye daha fazla destek verilmesi gerekliliği.
- UNFCCC İklim Eylemi için Eğlence Sektörü ve Kültür (ECCA) tarafından 2024’te COP29’da düzenlenen toplantıda hikaye anlatıcılığının harekete geçirme gücü ele alındı. Yaratıcı endüstrilerin Paris Anlaşması hedeflerine ulaşmadaki kritik rolü vurgulanırken katılımcılar yeni kurulan UNFCCC ECCA Film ve TV Yönlendirme Komitesi ile tanıştı ve medya-iklim eylemi alanında çalışan kültür liderleriyle bir araya geldi.
COP30 İklim Eylemi Gündemi’nin Yapısında Kültür
10-21 Kasım tarihlerinde gerçekleşen COP 30 öncesinde Eylül ayındaki UNESCO Mondiacult konferansı, Barcelona Deklarasyonu’nun yayımlanması ve bu konuyla ilgili tematik bir belgenin sunulmasıyla kültür ve iklim eylemini birbirine bağlama yönünde önemli bir adım oldu.
Ayrıca yine COP30 öncesinde Rio’da düzenlenen Kültür ve İklim Zirvesi ile Salvador’daki Küresel Artivizm konferansı, Brezilya Kültür Bakanlığı’ndan sanatçılara ve yerli gruplara kadar geniş bir aktör yelpazesini son derece ilham verici ve çeşitli iki program çerçevesinde bir araya getirdi.
COP tarihinde bir ilk yaşandı: Kültür ve sanat artık sadece etkinlikleri çeşitlendiren bir öğe değil, küresel dönüşümün itici gücü olarak kabul ediliyor. Sivil toplum, işletmeler ve STK’lar gibi resmi taraf olmayan aktörlerin ölçeklenebilir çözümler geliştirmesini ve bunları görünür kılmasını sağlamak için tasarlanan programın 19. maddesi altında kültür temelli eyleme açıkça yer verildi.
COP 30’da bir başka önemli gelişme de yaşandı: Tematik günler arasına ilk kez Kültür Günü eklendi. Bu, kültürün iklim gündeminin kenar köşelerinden çıkıp tam merkezine doğru ilerlediğinin somut kanıtı.
Birleşik Krallık merkezli oluşum Julie’s Bicycle öncülüğünde yürütülen ve Platformumuzun da Türkiye’den ilk katılan olduğu “We Make Tomorrow” kampanyası aracılığıyla yüzlerce örgüt COP30’da kültürün iklim eylemindeki rolünü dile getirmek ve kültürün geleceğimizi şekillendiren kararlarda hak ettiği yeri almasını sağlamak için çalıştı. Kampanyanın temel hedeflerinden biri, kültürü 5 yılda bir yapılan ve küresel iklim eylemindeki ilerlemeyi değerlendiren Küresel Değerlendirme (GST) sürecine entegre etmek. Bu gelişme önemli bir kapı açıyor: Bundan sonra hazırlanacak ulusal iklim taahhütlerinde (NDC’lerde) kültür; sera gazı emisyonlarını azaltma, sürdürülebilir geçişte adaleti sağlama ve toplulukların yaşam biçimlerini koruyarak ayakta kalmaları sağlamanın temel yapı taşı olarak yer alacak.
Kaynaklar
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İklim Değişikliği Başkanlığı. COP30 Türkiye Pavilyonu Etkinlik Programı Yayınlandı.
COP30. What is the Action Agenda?
Creatives Unite.COP30: Expectations on establishing Culture in the Climate Change Agenda?
Julie’s Bicycle. Meaningful Action on Culture and Climate at MONDIACULT 2025.
Julie’s Bicycle. We Make Tomorrow Progress Report.
Worldbank. Film4Climate International Charter for Green Film Production unveiled at COP21.